PostHeaderIcon Θρησκευτική Κοινωνία των Φίλων

Το κίνημα των Κουάκερων

Οι Χριστιανοί Φίλοι ή Κουάκεροι (αγγλ.: Quakers) είναι μέλη μιας Χριστιανικής Κίνησης που φέρει την ονομασία Θρησκευτική Κοινωνία των Φίλων (Religious Society of Friends) και ιδρύθηκε τον 17ο αιώνα στην Αγγλία με πρωτεργάτη τον περιπλανώμενο ιεροκήρυκα George Fox (Ιούλιος 1624 – Ιανουάριος 1691).
Η ονομασία "Κουάκεροι" (που στα Αγγλικά σημαίνει "αυτοί που τρέμουν",την ίδια ρίζα με τον "σεισμό" Αγγλικά: earthquake) δόθηκε κοροϊδευτικά στους Φίλους για δύο λόγους. Σε μια δίκη που πήγανε τον George Fox διότι τον θεωρούσαν "αιρετικό", ο Fox είπε στον δικαστή "Τρέμε το Λόγο του Θεού". Σε αυτό ο Δικαστής του απάντησε ειρωνικά, "Πες μας λοιπόν εσύ ο Τρέμον (Quaker)". Σύμφωνα όμως με τον Robert Barclay το παρατσούκλι κόλλησε και για έναν δεύτερο λόγο. Μερικές φορές από μεγάλη ευλάβεια οι "Φίλοι" τρέμανε κατά την ώρα της Λατρείας τους. Αργότερα οι ίδιοι οι "Φίλοι" δέχθηκαν την ονομασία αυτή και θύμιζαν στους "εχθρούς" τους το Ησαΐα 66 :2. Όμως για τους Φίλους το "τρέμουλο" δεν έχει τόσο σημασία να γίνεται εξωτερικά (σήμερα πολύ σπάνια να βρεις Κουάκερο να τρέμει κυριολεκτικά) αλλά εσωτερικά. Πιστεύουν ότι στην Λατρεία γίνεται εσωτερικός σεισμός και ο Κύριος ξεχωρίζει το καλό από το κακό μέσα τους δίνοντάς τους δύναμη να κάνουν το καλό.
Άλλες ονομασίες που χρησιμοποιήθηκαν για αυτούς είναι Παιδιά του Φωτός (Children of the Light) και Εκκλησία των Φίλων (Friends Church).
Ο Fox καταγόταν από βαθιά θρησκευόμενη οικογένεια που ανήκε στο χώρο του Πουριτανισμού (Puritans). Από μικρός ενδιαφερόταν για τα πράγματα του Θεού και σε ηλικία 19 ετών άρχισε να ταξιδεύει στην Αγγλία και να συζητά με ιερείς, Θεολόγους, ιεροκήρυκες (Καθολικούς, Αγγλικανούς και Προτεστάντες). Οι περισσότεροι από αυτούς τον λύπησαν διότι όχι μόνο δεν απαντούσαν στις απορίες του αλλά αντίθετα του δίνανε συμβουλές όπως να πάει να παντρευτεί, να πιει λίγο κρασί, κλπ. - αλλά το σημαντικότερο για τον νεαρό Fox ήταν πως δεν ζούσαν αυτά που δίδασκαν - γι’ αυτό και τους ονόμασε “παρηγορητές για λύπηση” (miserable comforters).
Σύμφωνα με το Ημερολόγιο του Φοξ (Journal of George Fox), ο Fox είχε πολλά "ανοίγματα" (όρος για τις αποκαλύψεις του Θεού στην καρδιά κάποιου) από τον Κύριο. Ένιωσε ότι ο Θεός του αποκάλυψε ότι οι θρησκευτικές σπουδές δεν ήταν αρκετό για να είναι κάποιος ικανός και άγιος εργάτης του Χριστού. Έγραψε, "Όταν όλες μου οι ελπίδες σ' αυτούς” εννοεί τους Θρησκευόμενους στους οποίους είχε καταφύγει για βοήθεια, “ και σε όλους τους ανθρώπους είχαν χαθεί, έτσι ώστε εξωτερικά δεν είχα τίποτα να με βοηθήσει ούτε ήξερα τι να κάνω, τότε, ω, τότε άκουσα μια φωνή που μου είπε: "Υπάρχει ένας μόνον, ο Ιησούς Χριστός, που μπορεί να μιλήσει στην κατάστασή σου", και όταν το άκουσα αυτό, η καρδιά μου σκίρτησε από χαρά".....Κατάλαβα πως ο Χριστός πέθανε για όλους τους ανθρώπους, ήταν ο εξιλασμός για όλους (Οι Πουριτανοί Καλβινιστές της εποχής του Φοξ πίστευαν ότι ο Χριστός σταυρώθηκε μόνο για τους “εκλεκτούς”. Το δόγμα του Απόλυτου Προορισμού ήταν μια σημαντική διαφορά μεταξύ Καλβινιστών και Κουακέρων), φώτισε όλους τους άντρες και τις γυναίκες με τη Θεϊκή και Σωτήρια ζωή Του. Κατάλαβα πως κανείς δε θα μπορούσε να είναι αληθινός πιστός παρά μόνο όποιος πίστευε... Αυτά τα πράγματα δεν τα κατάλαβα με ανθρώπινη βοήθεια ή από την Γραφή, αν και είναι γραμμένα στη Γραφή, αλλά τα είδα στο φως του Κυρίου Ιησού Χριστού, με το άμεσο Πνεύμα Του και τη δύναμή Του, όπως έγινε στους άγιους ανθρώπους του Θεού από τους οποίους γράφτηκαν οι Άγιες Γραφές. Όμως δεν είχα μικρή εκτίμηση για τις Άγιες Γραφές, αλλά ήταν ιδιαιτέρως πολύτιμες, γιατί βρισκόμουν μέσα στο ίδιο Πνεύμα με το οποίο αυτά διακηρύχτηκαν στη Γραφή. Αυτά που ο Κύριος άνοιξε μέσα μου, βρήκα αργότερα ότι συμφωνούσαν μ' αυτήν”.
Άλλοι πρωτεργάτες της Κοινωνίας ήταν ο William Penn - δικηγόρος και ιδρυτής της Πενσιλβανίας στην Αμερική, ο Robert Barclay – Θεολόγος, σπούδασε Θεολογία σε Καθολικούς και Προτεστάντες και ήταν άριστος γνώστης της Αρχαίας Ελληνικής και Λατινικής γλώσσας. Το έργο του “Απολογία” (Apology of the True Christian Divinity) το έγραψε αρχικά στην Λατινική, ο Isaac Pennington, ο Francis Howgil πρώην ιεροκήρυκας των Αναζητητών (Seekers) κ.ά.
Οι Αγγλικανοί και άλλοι Χριστιανοί της εποχής καταδίωξαν τους Κουάκερους, τους δήμευσαν τις περιουσίες, τους φυλάκισαν, τους θανάτωσαν και απαγόρευσαν σε Κουάκερους να σπουδάσουν σε Πανεπιστήμια. Έτσι οι Φίλοι (το επίσημο όνομά τους από το Ευαγγέλιο του Ιωάννη κεφ.15 εδ.14-15) αναγκάστηκαν να ακολουθήσουν άλλα επαγγέλματα (όπως την σοκολατούχο-βιομηχανία, πχ. Cadbury Chocolates). Παρά τους διωγμούς όμως αυξήθηκαν όχι μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Ευρώπη αλλά στην Αμερική και αλλού.
To 1827 στην Αμερική μερικοί Κουάκεροι με πρωτεργάτη τον Elias Hicks επηρεάστηκαν από τα φιλελεύθερα θεολογικά ρεύματα της εποχής και τελικά χωρίστηκαν από τους Ορθόδοξους Φίλους. Το 1842 έγινε δεύτερος χωρισμός μεταξύ των Ευαγγελικών Φίλων με πρωτεργάτη τον Joseph John Gurney και τους Συντηρητικούς με πρωτεργάτη τον John Wilbur.
Σήμερα υπάρχουν τρείς κύριες ομάδες Κουακέρων: Οι Ευαγγελικοί Φίλοι, οι Συντηρητικοί Φίλοι και οι Φιλελεύθεροι Φίλοι. Στους Ευαγγελικούς Φίλους υπάγεται η Ενωμένη Συνάντηση των Φίλων (Friends United Meeting) και η Διεθνής των Ευαγγελικών Φίλων (Evangelical Friends International), στους Φιλελεύθερους υπάγεται η Γενική Συνέλευση των Φίλων (Friends General Conference) και στους Συντηρητικούς υπάγεται η Γενικότερη Αδελφότητα των Συντηρητικών Φίλων (Wider Fellowship of Conservative Friends) και οι Αρχέγονοι ή Απλοί Κουάκεροι (Primitive / Plain Quakers).
Οι Ευαγγελικοί Φίλοι έχουν ορθόδοξη Προτεσταντικά θεολογία, οι Φιλελεύθεροι έχουν φιλελεύθερη θεολογία ενώ οι Συντηρητικοί παραμένουν στις αρχικές απόψεις των Κουάκερων, για αυτό και λέγονται Συντηρητικοί (να μην συγχέεται με τον όρο “συντηρητικός” στην πολιτική). Ενώ οι Συντηρητικοί και οι Φιλελεύθεροι έχουν ελεύθερη λατρεία (unprogrammed worship) πολλοί Ευαγγελικοί Φίλοι έχουν λατρεία με πρόγραμμα (programmed worship) και το σύστημα των Παστόρων.
Οι Χριστιανοί Φίλοι ή Κουάκεροι πιστεύουν σε Έναν Θεό – Πατέρα, Υιό και Πνεύμα Άγιο. Δέχονται το μυστήριο του Τριαδικού Θεού αλλά αποφεύγουν να χρησιμοποιούν όρους για την Θεότητα που δεν βρίσκονται κατά λέξη μέσα στην Αγία Γραφή. Αυτό το κάνουν από έντονη ευλάβεια διότι δεν πιστεύουν ότι πρέπει με το μυαλό μας να αναλύουμε ένα τόσο μεγάλο μυστήριο (Quaker Faith, by Robert Barclay, p.72 / Testimony to the Truth of God as held by the people called Quakers, by William Penn, p. 67). Πιστεύουν ότι ο Χριστός το Φως το αληθινό φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο (σύμφωνα με το Ιωάν.1:9). Ότι κάθε άνθρωπος μπορεί να οδηγηθεί κατευθείαν από τον Θεό και να έχει μια ζώσα σχέση μαζί Του. Η πίστη αυτή τους έκανε να αρνηθούν το Καλβινικό δόγμα περί Απόλυτου Προορισμού και το δόγμα του Προπατορικού Αμαρτήματος όπως αυτό διδάσκεται στην Δυτική Εκκλησία. Οι Φίλοι γενικά δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην προσωπική εμπειρία από ότι δίδουν σχεδόν όλοι οι υπόλοιποι Χριστιανοί (Quaker Faith, by Robert Barclay, p. 76-78).
Διαφοροποιούνται από τους Προτεστάντες στην κατανόηση της Θεοπνευστίας της Αγίας Γραφής. Η Αγία Γραφή είναι συνολικά εμπνευσμένη από τον Θεό αλλά όχι κατά λέξη. Δηλαδή δεν πιστεύουν στο δόγμα ότι ο Θεός μιλούσε και οι άγιοι έγραφαν. Οι άγιοι συγγραφείς της Βίβλου γράφανε με βάση την γνώση τους και ο Θεός δεν κατάργησε την ελευθερία τους στην έκφραση κλπ. Έτσι για τους Κουάκερους τυχόν επουσιώδη λάθη ή “αντιφάσεις” δεν έχουν σημασία, σημασία έχει η διδαχή σε κάθε θέμα και το συνολικό νόημα που είναι καθόλα Θεόπνευστο και αληθινό. Δέχονται όλα τα βιβλία της Γραφής (και τα Δεύτερο-κανονικά της Π.Δ.) λέγεται, μάλιστα, ότι η Γραφή που χρησιμοποίησε ο ίδιος ο Fox περιείχε τα βιβλία αυτά στα οποία αναφέρθηκε και ορισμένες φορές όπως και στην υπόλοιπη Γραφή. H ονομασία “Λόγος του Θεού” ανήκει αποκλειστικά και μόνο στον Ιησού Χριστό (Quaker Faith, by Robert Barclay, p. 73).
Πιστεύουν ότι όλοι οι άνθρωποι μπορούν να σωθούν αρκεί να υπακούν στο Φως που έχουν λάβει. Το Φως αυτό οδηγεί στον Χριστό αφού ο Χριστός είναι το Φως. Η σωτηρία είναι καρπός πίστης και έργων. Η αγάπη έχει τεράστια σημασία για τους Κουάκερους. Οι Φίλοι δεν κρίνουν κανέναν σχετικά με την σωτηρία. Σαν Χριστιανοί απλά δείχνουν το Φως τον Χριστό, στέλνουν τους ανθρώπους στον Χριστό και τους αφήνουν στον Χριστό. Σε αντίθεση με άλλους Χριστιανούς οι Φίλοι δεν κατακρίνουν τους ετερόδοξους και αλλόδοξους απλά προσεύχονται υπέρ όλων. Πιστεύουν ότι ένας άνθρωπος μπορεί να φθάσει στην τελείωση στη ζωή αυτή όμως δεν πιστεύουν ότι η “σωτηρία δεν χάνεται”. Διδάσκουν ότι η ζωή του Χριστιανού δεν είναι εύκολη αλλά απαιτεί αγώνα και θυσίες. Η αναγέννηση ξεκινά με την πίστη αλλά ολοκληρώνεται με τον αγιασμό.
Για τους Κουάκερους όλο το διάστημα της ζωής του ανθρώπου πρέπει να είναι σε όλα ένα μυστηριακό βίωμα. Οι Φίλοι δέχονται το Βάπτισμα και την Κοινωνία σαν πνευματικές πραγματικότητες και δεν χρησιμοποιούν τα στοιχεία του νερού, άρτου και οίνου. Αυτό πηγάζει από την πίστη ότι ο Ιησούς Χριστός ποτέ δεν εννοούσε να δημιουργηθούν τελετές. Παρόλα αυτά σήμερα ορισμένοι που ανήκουν στο χώρο του λεγόμενου Ευαγγελικού Κουακερισμού (Evangelical Quakerism) δέχονται προαιρετικά τις τελετές με τα υλικά στοιχεία.
Οι Φίλοι έχουν ορισμένες “Μαρτυρίες” (Αγγλ. Testimonies) που βγαίνουν από την Λατρεία τους. Οι “Μαρτυρίες” αυτές είναι μεταξύ άλλων ότι ο Χριστιανός δεν πρέπει να ορκίζεται διότι πρέπει να λέει πάντα την αλήθεια (ο όρκος υπονοεί ότι αν δεν ορκιστώ μπορεί να πω ψέματα), ότι οι Χριστιανοί πρέπει να είναι ειρηνιστές και ειρηνοποιοί, να αγωνίζονται για την ειρήνη και να μην μάχονται με σαρκικά όπλα, ότι όλοι οι άνθρωποι ανεξαρτήτως φυλής, φίλου, θρησκεύματος, ηλικίας, κλπ είναι ίσοι, κλπ.
Πιστεύουν ότι η Βασιλεία του Χριστού είναι πνευματική και παρούσα. Είναι η Εκκλησία του Χριστού. Έτσι δεν είναι Χιλιαστές. Αναμένουν την δευτέρα ορατή παρουσία του Χριστού και την τελική Ανάσταση και Κρίση.
Σήμερα υπάρχουν δογματικές διαφορές μεταξύ των διαφόρων ομάδων. Οι Ευαγγελικοί και Συντηρητικοί πιστεύουν στα βασικά Χριστιανικά δόγματα (Θεότητα του Χριστού, αθανασία ψυχής, κόλαση και παράδεισος, Θεοπνευστία της Βίβλου, κλπ.) ενώ οι Φιλελεύθεροι δεν θεωρούν τα δόγματα σημαντικά.
Η Θρησκευτική Κοινωνία των Φίλων, είναι από τις μικρές σε αριθμό μελών Χριστιανικές Ομολογίες στον κόσμο. Ο αριθμός τους σε παγκόσμια κλίμακα ανέρχεται σε 358.923 άτομα (αν δεν λάβουμε υπόψιν όσες Συναντήσεις ή Εκκλησίες δεν αναφέρουν στατιστικά στο FWCC).
Στην Ελλάδα οι Φίλοι είναι λίγοι και βρίσκονται κυρίως στην Αθήνα αν και υπάρχουν ελάχιστοι και σε άλλες περιοχές της χώρας.

Πηγές και Βοηθήματα.
  • The Works of George Fox, 8 Volumes, NFP 1990
  • Robert Barclay, Apology of the True Christian Divinity, QHP 2002
  • Robert Barclay, Quaker Faith, Reprinted by Geoffrey Gilmore.
  • William Penn, Testimony. Of the Truth of God as held by the People called Quakers, Reprinted by Geoffrey Gilmore.
  • Douglas Gwyn, Apocalypse of the Word, FUP 1984
  • Wilmer A. Cooper, A Living Faith, FUP 1990
  • Frank S. Mead Revised by Samuel S. Hill, Handbook of Denominations in the United States, Abingdon Press
  • Παντελεήμονος Κ. Καρανικόλα, Οι Αιρετικοί Προτεστάντες, Γ΄ Έκδοση, Αστήρ 1991.
  • Άρθρο για τους Κουάκερους στην Βικιπαίδεια.
  • ΑΝΤΙΑΙΡΕΤΙΚΟΣ: Η "Θρησκευτική Κοινωνία Φίλων"